Buổi sáng ngành du lịch đóng băng và nỗi sợ “giỏi nghề nhưng vô danh online”
Có một buổi sáng ở Đồng Văn tôi nhớ mãi. Sương phủ trắng con dốc trước cửa homestay, cái lạnh ẩm len vào tận trong chăn. Mọi năm giờ này tôi đã ra sân đón khách, nghe tiếng cười lao xao, ngửi mùi mèn mén với thắng cố bốc lên từ bếp. Sáng hôm ấy, cả con đường vắng tanh. Không một bóng xe. Không một tiếng gọi cửa.
Covid đến. Ngành du lịch đóng băng.
Tôi cầm điện thoại lên, đặt xuống, rồi lại cầm lên. Bảy ngày, không một cuộc gọi đặt phòng. Cái màn hình im lìm ấy nói thẳng với tôi điều tôi sợ phải nghe: ngoài mấy vị khách từng ăn bữa cơm ở homestay rồi nhớ mãi, ngoài vài cung đường tôi thuộc như lòng bàn tay, trên internet tôi gần như không tồn tại.
Tôi giỏi nghề. Tôi và chồng dựng Jasmine Hà Giang bằng chính đôi tay mình, thuộc từng khúc cua, từng mùa hoa, từng quán ăn tử tế dọc đường. Nhưng tôi vô danh trên mạng. Và đó mới là nỗi sợ thật: giỏi đến mấy, tôi vẫn đang làm thuê cho nền tảng, cho đại lý, cho thuật toán của người khác. Họ thả xuống vài lượt khách thì mình sống, họ ngoảnh mặt đi thì mình chết đứng. Cái nghề tôi yêu, tôi sống chết với nó, vậy mà ngoài kia chẳng ai biết tôi là ai.
Bạn có bao giờ thấy mình như thế chưa? Giỏi thật đấy, mà tàng hình trên online. Muốn xây thương hiệu riêng nhưng không biết bắt đầu từ đâu, nhìn công nghệ với AI thì ngại. Nếu có, bài này tôi viết cho bạn.
Vì suốt những năm lăn lộn với nghề, tôi ngấm một điều không nền tảng nào dạy: khách chọn NGƯỜI trước khi chọn tour. Người ta đi cùng người họ tin, chứ không đi theo cái lịch trình rẻ nhất trong danh sách.
Chỉ là buổi sáng đóng băng ấy, tôi chưa biết cách. Tôi chỉ biết mình đang ở đáy. Và rồi, đúng lúc trời tối nhất, một người dẫn đường xuất hiện.
Người dẫn đường xuất hiện lúc tối nhất: tôi gặp Thầy Phạm Thành Long
Giữa những ngày điện thoại tắt tiếng ấy, tôi bắt đầu đi tìm. Không phải tìm một khóa học. Tôi đi tìm một người biết đường ra.
Tôi gặp Thầy Phạm Thành Long đúng mùa dịch, đúng lúc tối nhất của nghề. Người ta kể Thầy vốn là luật sư, hơn mười năm sống bằng nghề luật, rồi rẽ hẳn sang con đường đào tạo kinh doanh. Tôi nhớ chi tiết ấy không phải vì nó oách. Mà vì nó khiến tôi tin. Một người dám buông cả một nghề đã vững để bắt đầu lại thì mới thật sự hiểu nỗi sợ của kẻ đang trắng tay như tôi.
Thầy là tác giả của 21 chương trình đào tạo kinh doanh. IPS, viết tắt của Internet Power System, tức Hệ thống Sức mạnh Internet, là nơi Thầy dạy người ta dựng cả một hệ thống bán hàng và marketing online. Nghe thì lớn lao. Nhưng thứ giữ tôi ở lại không phải quy mô. Là cách Thầy ở bên.
Có một buổi tối tôi gần như buông tay. Tôi tự nhủ chắc mình không hợp mấy thứ online này đâu, thôi quay về làm nghề theo lối cũ. Đúng lúc đó câu của Thầy đập vào đầu tôi: “GO LONG OR GO HOME.” Đi cho tới, hoặc về nhà. Tôi chọn đi tới. Không phải vì một câu khẩu hiệu. Mà vì tôi biết phía sau câu đó có một người thật sự đứng lại, chờ mình.
Đó là điều tôi muốn bạn mang theo từ đoạn này: một người thầy đúng nghĩa không dạy bạn vài chiêu rồi thả bạn giữa đường. Thầy ở lại, kèm cặp sát sao, có mặt đúng những khoảnh khắc bạn muốn bỏ cuộc nhất. Bạn đã từng có một người như thế chưa? Nếu chưa, tôi hiểu bạn đang ở đâu. Bạn có thể tự tìm hiểu thêm về Thầy qua kênh chính thức “Phạm Thành Long Official.”
Và bạn biết không, thứ đầu tiên Thầy thay đổi trong tôi lại chẳng phải chiến lược hay thương hiệu gì cao siêu. Nó là nỗi sợ công nghệ.
Từ con số 0 công nghệ đến tự làm được thương hiệu: khóa học IPS đã đổi gì trong tôi
Tôi muốn thành thật với bạn một chuyện. Cách đây không lâu, tôi còn không biết cái phễu bán hàng là gì. Ai nói “content”, “landing page”, “dùng AI viết bài”, tôi gật gù cho qua, mà trong bụng chỉ thấy một bức tường xám. Tôi thuộc từng khúc cua Mã Pí Lèng, biết chỗ nào nên dừng cho khách ngắm đẹp nhất, kể vanh vách từng câu chuyện dọc đường. Tôi nấu được nồi thắng cố, bữa cơm gà đồi mà khách xuống núi rồi còn nhắn tin đòi công thức. Nhưng đặt tôi trước cái màn hình trắng để tự xây thương hiệu online, tôi đứng hình. Con số 0 tròn trĩnh. Bạn có thấy mình trong đó không?
Rồi tôi bước vào khóa IPS. Hôm nay tôi vừa học xong ngày thứ 4 của IPS 16, và tôi đang gõ những dòng này bằng chính đôi tay từng sợ công nghệ đến vã mồ hôi đó.
Tôi không hứa phép màu. Tôi kể bạn nghe cái tôi làm được. Giờ tôi tự viết được nội dung của mình. Tôi hiểu một cái phễu chạy ra sao, vì sao một bài viết đúng cách lại giữ người đọc ở lại. Tôi dùng AI như một trợ lý ngồi cạnh: nó dựng khung, gợi ý, biên tập, còn cảm xúc và câu chuyện Hà Giang thì vẫn là của tôi, không ai thay được. Từ một người vô danh online, tôi bắt đầu có mặt, có tiếng nói, có một thương hiệu mang tên mình.
Và đây là điều tôi mong bạn thấy sớm hơn tôi: công cụ chỉ là đòn bẩy. AI, hệ thống, nền tảng, tất cả chỉ là cần cẩu. Cái được nâng lên vẫn phải là một con người thật, một cái nghề thật, một câu chuyện thật. Bên trong mà rỗng, công nghệ càng mạnh càng phơi cái rỗng ra nhanh hơn.
Nên nếu hôm nay bạn đang tự nhủ “tôi già rồi, tôi mù công nghệ, mấy thứ online này không hợp với tôi”, tôi xin bạn: đừng biến câu đó thành bản án. Điểm xuất phát không quyết định bạn đi được bao xa. Cái quyết định là bạn có một cái khung đúng để nhìn, và một người chịu đi cùng bạn.
Bốn ngày. Từ số 0. Tôi làm được, thì bạn cũng làm được.
Nhưng bài học lớn nhất Thầy dạy tôi lại không nằm trong bất kỳ buổi học công nghệ nào.
Tây Tạng: một tháng dạy tôi rằng du lịch không phải để bán tour
Có một chuyến đi chia đôi cuộc đời tôi thành trước và sau.
Thầy đưa chúng tôi sang Tây Tạng. Một tháng. Không phải một tuần cưỡi ngựa xem hoa, mà trọn một tháng sống ở nơi không khí loãng đến mức leo mấy bậc thềm cũng phải dừng lại thở. Tôi đi mang theo cái đầu đầy toan tính rất “chủ homestay”: chắc lại học thêm chiêu bán tour, thêm mẹo chốt khách. Tôi đã nhầm.
Ở độ cao ấy, khi vật chất bị tước đi gần hết, Thầy không dạy chúng tôi bán. Thầy dạy chúng tôi sống. Có buổi chiều tôi ngồi nhìn dãy núi tuyết xa tít, tự hỏi câu mà bao năm bận rộn tôi vẫn né: rốt cuộc tôi làm du lịch để làm gì? Chỉ để mỗi tháng đủ tiền trả lương, giữ homestay khỏi đóng cửa thôi sao?
Không.
Tôi làm du lịch vì tôi muốn người ta yêu Hà Giang theo cách tôi yêu nó. Vì tôi muốn những bản làng tôi lớn lên cùng được nhìn tử tế, được đối xử tử tế. Vì tôi muốn một người khách rời đi mang theo không chỉ vài tấm ảnh, mà một cách sống chậm lại, thương mình hơn. Đó, chính là lúc tôi gọi được tên sứ mệnh vì cộng đồng của mình. Không phải khẩu hiệu treo tường. Là lý do tôi thức dậy mỗi sáng.
Tôi biết ơn Thầy vì điều đó. Không phải vì một thủ thuật kiếm tiền, mà vì Thầy mở cho tôi một tầm nhìn tôi không tự thấy nổi. Đấy mới là việc của một người thầy đúng nghĩa: rút ngắn con đường, ở bên lúc mình chông chênh nhất, và nâng mắt mình lên khỏi mặt đất.
Nếu bạn đang chọn người để học, tôi xin bạn một điều: hãy chọn người dạy bạn CÁCH SỐNG, đừng chỉ chọn người dạy bạn vài thủ thuật.
Và từ tầm nhìn Tây Tạng ấy, tôi hiểu ra một sự thật cởi trói về nghề của mình, điều mà có lẽ bạn cũng đang cần nghe.
3 tài sản bạn đã có sẵn để xây thương hiệu cá nhân cho người làm du lịch
Trước khi chỉ bạn cách làm, tôi muốn chốt lại một câu Thầy đã gỡ nút thắt trong đầu tôi: khách chọn NGƯỜI trước khi chọn tour.
Bạn cứ để ý mà xem. Cùng một cung Hà Giang Loop, cùng một giá, tại sao khách nhắn tin cho người này mà lướt qua người kia? Không phải vì tour rẻ hơn. Vì họ tin một con người. Thương hiệu cá nhân là thứ đó: niềm tin, sự khác biệt, và một tài sản không ai lấy được của bạn. Có nó, bạn bước ra khỏi cuộc đua các đại lý dìm giá nhau xuống đáy.
Rồi bạn sẽ bảo tôi: “Chị ơi, em có gì đâu mà kể.” Tôi từng ngồi đúng chỗ bạn ngồi. Và sự thật là: bạn đang giàu mà không biết. Bạn có sẵn ba tài sản.
Tài sản 1 — Trải nghiệm thật trên cung đường. Bạn đã đi con đường đó hàng trăm lần. Bạn biết đứng ở Mã Pí Lèng buổi sáng sương chưa tan thì đá tai mèo còn ướt đen, chụp lên xám xịt; phải đợi qua chín giờ nắng rọi xuống hẻm Tu Sản thì dòng Nho Quế mới hiện ra xanh như ngọc. Khách đi một lần trong đời không biết điều đó. Bạn biết. Đấy là tài sản. Biến thành nội dung: mỗi điểm đến, viết một bài “điều không có trên Google Maps”, giờ đẹp, góc chụp, thứ dễ bỏ lỡ.
Tài sản 2 — Câu chuyện khách hàng thật. Tôi nhớ một chị khách Sài Gòn, đi Hà Giang sau một cuộc ly hôn. Chị ngồi ở hiên homestay Đồng Văn khóc gần hết buổi sáng, rồi quay sang tôi: “Chị thấy mình sống lại rồi.” Câu đó tôi không dựng ra được. Nó có thật. Và nó chạm sâu hơn mọi lời “tour trọn gói giá tốt” cộng lại. Biến thành nội dung: mỗi tháng kể lại một vị khách, họ đến với tâm trạng gì, mang về điều gì.
Tài sản 3 — Kiến thức bản địa khách không tự tìm được. Bạn biết bữa ngon nhất không nằm trong nhà hàng, mà là nồi thắng cố nghi ngút và bát mèn mén nhà người Mông ở Lô Lô Chải; biết phải đổ đầy bình xăng ở Yên Minh trước khi vào cung vắng, vì cả chặng dài sau đó không một cây xăng. Đó là thứ khách sẵn sàng trả tiền để có. Bạn cho không trong một câu tư vấn. Biến thành nội dung: một loạt “mẹo đi Loop chỉ dân bản địa mới biết”.
Bạn thấy chưa? Bạn không thiếu chất liệu. Bạn chỉ chưa có cái khung để nhìn ra nó. Ba tài sản này bạn đã trả tiền bằng cả những năm lăn lộn ngoài cung đường, giờ là lúc để chúng làm việc cho bạn.
Vậy bắt đầu từ đâu, khi trong lòng vẫn còn sợ?
Lộ trình bắt đầu từ tuần này (và điều Thầy dạy tôi muốn để lại cho bạn)
Tôi biết cảm giác đó. Đọc xong một bài dài, lòng đầy hứng khởi, rồi gấp máy lại, và sáng hôm sau mọi thứ y như cũ. Nên ở đây tôi không giảng lý thuyết nữa. Tôi đưa bạn đúng những bước tôi đã đi, để tuần này bạn làm được thật.
Bước 1 — Chọn một tài sản, viết năm câu chuyện. Nhớ ba tài sản ở trên chứ: trải nghiệm cung đường, câu chuyện khách, kiến thức bản địa. Đừng ôm cả ba. Chọn cái mạnh nhất, cái bạn kể mà mắt sáng lên, kể quên cả giờ ăn. Rồi viết năm câu chuyện thật, mỗi câu vài dòng thôi. Năm thôi. Có năm mẩu đó, bạn đã có nguyên liệu cho cả tháng hiện diện.
Bước 2 — Chọn MỘT nền tảng, đăng đều. Đừng Facebook, TikTok, blog, YouTube cùng lúc rồi kiệt sức sau hai tuần. Một thôi, nơi khách của bạn đang ở. Đăng đều còn hơn đăng hay mà bữa đực bữa cái. Người ta tin bạn vì thấy bạn xuất hiện bền bỉ, chứ không vì một bài viral rồi mất hút.
Bước 3 — Dùng AI như trợ lý biên tập, đừng để nó viết thay bạn. Chỗ này tôi phải nói thẳng, vì nó chạm đúng cái lõi. Tôi đi từ số 0 công nghệ, giờ AI là cánh tay phải của tôi, nó sửa câu, gợi tiêu đề, dựng bố cục. Tuyệt. Nhưng khoảnh khắc bạn để AI bịa ra một chuyến đi bạn chưa từng đi, một vị khách chưa từng có, nó đang phá đúng thứ nghề này sống bằng: niềm tin. Khách đọc ra sự giả, tin tôi đi. Hãy để AI đánh bóng cái CÓ THẬT, đừng để nó chế ra cái không có.
Bước 4 — Tìm một người dẫn đường và một cộng đồng đáng tin. Tôi đi nhanh hơn nhiều năm không phải vì tôi giỏi hơn ai, mà vì tôi có Thầy Phạm Thành Long và những người bạn cùng lớp IPS giữ nhịp cho tôi những ngày muốn buông. Một người thầy đúng rút ngắn con đường, và không để bạn bỏ cuộc giữa dốc.
Tôi nói thật lòng: đây không phải con đường làm giàu nhanh. Không có nút bấm nào biến bạn thành thương hiệu sau một đêm. Có ngày nản, có ngày muốn buông thật. Nhưng nó là con đường bền, vì nó dựng trên chính con người thật của bạn, thứ không ai sao chép nổi.
Điều lớn nhất Thầy để lại trong tôi, tôi muốn trao lại cho bạn: thương hiệu cá nhân không phải cuộc thi ai giỏi công nghệ hơn. Nó là cuộc thi ai dám để con người thật và sứ mệnh của mình được nhìn thấy. Tôi từng làm du lịch giỏi nghề mà tàng hình trên mạng. Giờ tôi ngồi đây, viết những dòng này cho bạn. Nếu tôi đi từ số 0 công nghệ đến được đây, bạn cũng đi được.
Nên tuần này, xin bạn đừng để bài viết này chỉ là một lần đọc cho vui. Chọn ngay một tài sản, một cung đường bạn thuộc từng khúc cua, một vị khách bạn không quên, hay một mẹo bản địa chỉ dân trong nghề mới biết, và viết câu chuyện đầu tiên của bạn. Viết xong, để lại cho tôi một bình luận: kể tôi nghe một “khoảnh khắc nghề” đáng nhớ nhất của bạn. Tôi đọc hết, thật đấy.
Bạn không cần hoàn hảo mới bắt đầu. Bạn chỉ cần bắt đầu là chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Người làm du lịch có thật sự cần thương hiệu cá nhân không, hay chỉ cần chạy quảng cáo là đủ? Quảng cáo mua được lượt xem, không mua được niềm tin. Khách chọn người trước khi chọn tour: cùng một cung đường, cùng một giá, họ nhắn cho người họ tin. Thương hiệu cá nhân chính là niềm tin đó, cộng với sự khác biệt và một tài sản không đại lý nào lấy được của bạn. Chạy quảng cáo mà bên trong không có một con người thật để tin thì tiền cứ đổ vào, khách vẫn lướt qua.
Tôi lớn tuổi và sợ công nghệ, liệu có bắt đầu xây thương hiệu online được không? Được. Tôi từng không biết cái phễu bán hàng là gì, nhìn chữ “landing page” là thấy một bức tường xám. Sau bốn ngày học có khung đúng và có người đi cùng, tôi tự viết được nội dung của mình. Điểm xuất phát không quyết định bạn đi được bao xa. Bắt đầu bằng cái bạn đã giỏi, đó là nghề của bạn, rồi để công cụ làm đòn bẩy sau.
Dùng AI viết bài thì thương hiệu có còn là “thật” không? Còn, nếu bạn dùng đúng. Hãy để AI làm trợ lý biên tập: dựng khung, gợi tiêu đề, sửa câu. Nhưng đừng để nó bịa ra một chuyến đi bạn chưa từng đi hay một vị khách chưa từng có. Cảm xúc và câu chuyện phải là của bạn. AI đánh bóng cái có thật thì tốt; AI chế ra cái không có thì nó đang phá đúng thứ nghề này sống bằng, là niềm tin.
Thầy Phạm Thành Long là ai và IPS là gì? Thầy Phạm Thành Long vốn là luật sư, sau rẽ sang đào tạo kinh doanh, là tác giả của 21 chương trình đào tạo. IPS (Internet Power System, tức Hệ thống Sức mạnh Internet) là khóa Thầy dạy dựng hệ thống bán hàng và marketing online. Bạn có thể tìm hiểu thêm qua kênh chính thức “Phạm Thành Long Official”. Tôi viết bài này với tư cách một học trò đang theo khóa IPS 16, kể lại trải nghiệm của riêng mình, không thay mặt Thầy hay chương trình.
Bùi Thu Thủy (Thủy Bùi) là đồng sáng lập thương hiệu du lịch Jasmine Hà Giang, nhiều năm trực tiếp làm homestay và tour trải nghiệm ở Hà Giang cùng chồng. Chị là học trò khóa IPS 16 của thầy Phạm Thành Long, đi từ con số 0 về công nghệ đến tự xây được thương hiệu cá nhân online. Sứ mệnh của chị: lan tỏa cách làm du lịch tử tế ở Hà Giang, đồng hành cùng những người làm nghề muốn biến trải nghiệm thật thành thương hiệu của riêng mình. Bài viết dựa trên trải nghiệm cá nhân của tác giả; mỗi người có xuất phát điểm và kết quả khác nhau.
