Tôi — Thuỷ Bùi — viết bài này để kể về một người chị mà tôi vừa thương vừa nể phục: chị Phương Ly, tên thật Lý Thị Ngọc Phượng, nhà sáng lập PLITA Makeup Academy. Tôi làm du lịch trên Hà Giang, chị làm nghề trang điểm và đào tạo makeup tận trong Nam — hai nghề chẳng liên quan. Nhưng chị em tôi gặp nhau ở đúng một điểm: đều từng tự tay xây một hệ thống kéo khách trên Internet cho chính mình, đều tin rằng giỏi nghề thôi chưa đủ. Và mỗi lần nghe chị Ly kể chuyện đời mình, tôi lại thấy mình phải cố gắng hơn. Đây là chân dung chị — như chị vẫn nói, không tô hồng, không giấu bất kỳ vết sẹo nào.
Phương Ly là ai?
Chị Phương Ly sinh năm 1988 tại Đồng Nai, là CEO & Founder của PLITA Makeup Academy, giảng viên Master với 22 năm trong nghề trang điểm cô dâu và hơn 10 năm đào tạo. Đến nay chị đã làm đẹp cho trên 1.000 cô dâu trong ngày trọng đại của họ, và đào tạo trên 200 học viên — nhiều người nay đã là chủ studio, chủ học viện ở khắp các tỉnh thành.
Nhưng nếu chỉ nhìn con số, người ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất. Điều chị theo đuổi gói trong một câu: giúp phụ nữ theo nghề makeup có tay nghề thật, thương hiệu thật và thu nhập thật — trên nền triết lý 3 Gốc: Đạo đức – Trí tuệ – Nghị lực. Có những người được nhớ vì họ đẹp, có người được nhớ vì họ giỏi. Còn chị Ly, tôi nghĩ, được nhớ vì một điều khác: chị đã đi từ đáy lên, và không giấu vết sẹo nào trên đường đi.
Từ góc bếp rửa chén
Chị Phương Ly không sinh ra ở vạch đích — chị bắt đầu từ rất xa phía dưới nó. Bố mất khi chị mới 4 tuổi. Mẹ đi bước nữa, chị về sống với bà ngoại. Rồi năm 12 tuổi, bà ngoại cũng mất — từ đó chị tự mình bươn chải để sống, không một mạng lưới an toàn nào phía sau.
Bước ngoặt đến trong một góc bếp nhà hàng tiệc cưới, khi cô bé Phượng đang rửa chén để nuôi thân. Cả tháng rửa chén, chị được vỏn vẹn 200.000đ. Trong khi đó, người trang điểm cho cô dâu được trả 400.000đ chỉ cho một lần makeup. Chị kể, khoảnh khắc ấy không phải “yêu nghề từ cái nhìn đầu tiên” — nó lạnh và rõ hơn thế: đây là con đường có thể đổi cả cuộc đời mình.
Từ đó chị lao vào học nghề từ năm 16 tuổi, với con số 0 trong tay. Không tiền học, chị ở nhờ nhà cô giáo, làm việc nhà, giặt giũ, nấu cơm — có khi chở cô giáo đi hơn trăm cây số chỉ để được dọn đồ và đứng xem. Không có người mẫu để luyện, chị tự trang điểm lên chính gương mặt mình, ngày này qua ngày khác. Có giai đoạn chị làm cùng lúc sáu công việc chỉ để gom đủ tiền đi học, ăn mì gói với rau hái bên đường. Ba năm sau, năm 2007, chị làm cô dâu đầu tay với giá 400.000đ — và vui đến mất ngủ cả đêm. Nghe tới đó tôi hiểu vì sao chị bền tới vậy: một người đã trả giá bằng tuổi thơ để có nghề thì không dễ gì buông nó.
Đỉnh cao 2017 và cú ngã sau Covid
Nghề rồi cũng thương người chịu khó. Tay nghề chị cứng dần, thu nhập làm nghề tăng từ 1 triệu lên 15–16 triệu mỗi tháng. Đến năm 2017, khi chị chuyển hẳn sang đào tạo, sự nghiệp chạm đỉnh: có những tháng thu nhập từ dạy nghề đạt trên dưới một tỉ đồng, học viên tự tìm tới qua truyền miệng.
Nhưng ở đỉnh cao ấy ẩn một lỗ hổng mà mãi sau chị mới thấy: chị giỏi nghề, có tiếng — nhưng chưa hề có một hệ thống kéo khách nào nằm trong tay mình. Và cái phao tưởng chắc ấy hoá ra không có thật. Năm 2020, chị vừa rót 500 triệu sửa lại studio thì Covid ập tới. Lịch huỷ sạch. Chị gần như mất trắng, phải bán bớt nhà đất để cầm cự. Đã có những đêm chị nằm tính chuyện buông tất cả, về quê.
“Không có chiến thắng nào là vĩnh viễn. Phải luôn học, luôn xây hệ thống, luôn có kế hoạch B — và quan trọng nhất, phải có đội ngũ kế thừa.”
Bài học chị rút ra từ cú ngã đó, sau này chị nói đi nói lại với học viên: giỏi nghề thôi chưa đủ — phải có thương hiệu của riêng mình và một hệ thống tự kéo khách, để khi biến cố ập tới vẫn còn cái phao do chính mình nắm. Là người cũng làm dịch vụ, tôi thấm câu này tới tận xương.
Tái sinh: tự tay dựng nên PLITA
Sau cú ngã, chị Phương Ly làm một việc mà 22 năm trong nghề chị chưa từng làm: đi học lại từ đầu. Không phải học makeup — tay nghề chị đã đủ. Chị đi học cách để người ta thấy mình, tin mình, rồi tự tìm tới mình. Hai năm ròng, hết khoá này tới khoá khác — trong đó có Eagle Camp của thầy Phạm Thành Long và các khoá của thầy Trần Việt Quân. Có hôm chị thức tới 3–4 giờ sáng chỉ để hiểu cho ra một công cụ.
Và đây là chỗ khiến tôi phục chị nhất. Một người từng học hết lớp 5, không một ngày đại học, vậy mà tự làm được website, tự viết sale page, tự chạy quảng cáo, tự quay dựng, tự livestream cho chính mình. Đến cuối năm 2024, chị tự tay dựng toàn bộ hệ thống kéo khách trên Internet của PLITA — chạy thật, sai thật, sửa thật, tới khi nó chạy được mới thôi, vì chị không muốn một lần nữa đặt số phận mình vào tay người khác. Từ đó, PLITA Makeup Academy ra đời. Tôi trân trọng điều này gấp bội, bởi chính tôi cũng đi qua đúng hành trình tự xây hệ thống ấy — nên tôi biết nó ngốn bao nhiêu đêm trắng.
Triết lý 3 Gốc và cách chị dạy nghề
Điều khiến chị Phương Ly khác phần lớn người dạy nghề không nằm ở kỹ thuật, mà ở cái gốc. Chị làm nghề và dạy nghề theo triết lý 3 Gốc: Đạo đức – Trí tuệ – Nghị lực. Trí tuệ để có kiến thức làm nghề; đạo đức để giữ sự tử tế khi đi lên — không phá giá, không nói xấu đồng nghiệp; và nghị lực để kiên trì thực hành điều mình đặt ra, kể cả những ngày không còn động lực. Chị tin một câu cả đời: “Em sẽ đạt được điều em muốn, khi em giúp người khác đạt được điều họ muốn.”
Chị dạy theo lộ trình Học – Hiểu – Hành, biến kỹ thuật thành phản xạ nghề chứ không học thuộc, không học theo cảm hứng. Chị cũng là một trong số ít giảng viên ở Việt Nam dạy kép cả Makeup lẫn Tóc, cùng marketing và xây thương hiệu cá nhân — đúng những thứ một người thợ cần để đi từ thợ thành chủ. Và chị rất thẳng về điều mình không hứa: “Ai bán giấc mơ giàu sau 3 tháng đều đang nói dối.” Thương hiệu là tài sản xây dần, cần thời gian và kỷ luật — vì như chị nói, “động lực không đưa em tới nơi mà kỷ luật làm được.”
Bằng chứng chị tin tưởng nhất không nằm ở con số, mà ở một con người: Tuấn Anh — từ một học viên cũ, nay đã là trợ giảng chính của chị. Với chị Ly, đội ngũ kế thừa không phải khẩu hiệu; nó có thật, đứng cạnh chị mỗi ngày.
Vì sao tôi tự hào có một người chị như chị Phương Ly
PLITA Makeup Academy hôm nay là một học viện rộng 1.000m² tại Vạn Phúc City, TP.HCM, được đầu tư 5–6 tỉ, có sẵn phòng váy, phòng phụ kiện và phòng chụp để học viên dựng bộ ảnh nghề ngay tại chỗ; trên các nền tảng chị có trên 400.000 người theo dõi. Nhưng chị luôn nói tài sản lớn nhất của mình không phải mét vuông hay lượt theo dõi — mà là những học viên từng đi qua đúng nỗi đau “giỏi nghề mà ế khách”, nay tự tin sống được, sống khỏe bằng nghề.
Tôi viết bài này không phải để tô vẽ cho một cái tên. Tôi viết vì tôi thật lòng khâm phục hành trình của chị: từ cô bé mồ côi rửa chén 200.000đ một tháng, qua cú mất trắng sau Covid, đến một người đàn bà tự tay dựng lại tất cả bằng nghề thật và hệ thống thật. Đó không phải câu chuyện làm giàu nhanh. Đó là câu chuyện của một người không chịu dừng lại — và tử tế ngay cả khi đã ở trên đỉnh.
Nếu bạn là một người phụ nữ đang theo nghề làm đẹp và đôi khi thấy chông chênh — giỏi tay nghề mà vẫn ế khách, hay mới vào nghề mà mất phương hướng — tôi mong câu chuyện của chị Phương Ly cho bạn thêm can đảm. Bởi chị là bằng chứng sống cho điều chị luôn nói: một người phụ nữ sinh ra trong nghèo khó, mồ côi, không có gì trong tay, vẫn có thể vượt lên mọi giới hạn và trở thành người mà người khác tin tưởng, muốn học hỏi. Với tôi, được gọi chị là bạn, là chị, đã là một điều may mắn.
Đọc thêm về hành trình của chị Phương Ly (Lý Thị Ngọc Phượng) tại blog chính thức: Phương Ly — từ cô bé rửa chén đến CEO PLITA Academy (phuonglymakeup.com).
— Thuỷ Bùi
